біяграфія
Томас Мор - гэта вядомы пісьменнік-гуманіст, філосаф і юрыст з Англіі, таксама займаў пасаду лорд-канцлера краіны. Найбольш вядомы Томас Мор творам пад назвай «Утопія». У гэтай кнізе ён, узяўшы ў якасці прыкладу выдуманы востраў, выклаў сваё бачанне ідэальнай грамадска-палітычнай сістэмы.
![Томас Мор Томас Мор](/userfiles/126/17605_1.webp)
Філосаф таксама быў актыўным грамадскім дзеячам: яму была чужая эпоха Рэфармацыі, і ён папраўляў перашкоды распаўсюджванню пратэстанцкай веры на ангельскія землі. Адмовіўшыся прызнаць за Генрыхам VIII статус кіраўніка ангельскай царквы, ён быў пакараны смерцю па Акту аб здрадзе. У XX стагоддзі Томаса Мора далучылі да ліку каталіцкіх святых.
Дзяцінства і юнацтва
Біяграфія Томаса Мора пачынаецца ў сямействе лонданскага суддзі Вышэйшага каралеўскага суда сэра Джона Мора. Томас з'явіўся на свет 7 лютага 1478 года. Яго бацька быў вядомы непадкупнасці, сумленнасцю і высокімі маральнымі прынцыпамі, што шмат у чым вызначыла светаўспрыманне яго сына. Першая адукацыя сын славутага суддзі атрымаў у граматычнай школе Святога Антонія.
У трынаццацігадовым узросце Мор-малодшы атрымаў пасаду пажа пры кардынала Джона Мортон, на працягу некаторага часу працаваў лорд-канцлерам Англіі. Мортон усмакаваўся вясёлы, дасціпны і дапытлівы малады чалавек. Кардынал заявіў, што Томас абавязкова «стане дзівосным чалавекам».
![Партрэт Томаса Мора Партрэт Томаса Мора](/userfiles/126/17605_2.webp)
У шаснаццаць гадоў Мор паступіў у Оксфардскі універсітэт. Яго выкладчыкамі былі найвялікшыя брытанскія юрысты канца XV стагоддзя: Вільям Гросин і Томас Линакр. Вучоба давалася маладому чалавеку адносна лёгка, хаця ўжо ў тую пару яго пачалі прыцягваць ня столькі сухія фармулёўкі законаў, колькі творы гуманістаў таго часу. Так, да прыкладу, Томас самастойна пераклаў на ангельскую мову біяграфію і праца «Дванаццаць мячоў» гуманіста з Італіі Піка дэла Мирандола.
Праз два гады пасля паступлення ў Оксфард Мор-малодшы, па ўказанні бацькі, вярнуўся ў Лондан з мэтай дамагчыся паляпшэння ведаў у галіне англійскай права. Томас быў здольным вучнем і з дапамогай вопытных юрыстаў таго часу вывучыў усе падводныя камяні ангельскага заканадаўства і стаў бліскучым адвакатам. Пры гэтым ён цікавіўся філасофіяй, штудзіраваў творы старажытных класікаў (асабліва - Лукиана і Платона), удасканальваў лацінскі і грэцкі і працягваў пісаць уласныя сачыненні, частка якіх была распачатая яшчэ ў час вучобы ў Оксфардзе.
![Эразм Ратэрдамскі Эразм Ратэрдамскі](/userfiles/126/17605_3.webp)
«Правадыром» у свет гуманістаў для Томаса Мора стаў Эразм Ратэрдамскі, з якім адвакат пазнаёміўся на ўрачыстым прыёме ў лорда-мэра. Дзякуючы дружбе з Ратэрдамскім пачатковец філосаф увайшоў у круг гуманістаў свайго часу, а таксама ў гурток Эразма. Знаходзячыся ў гасцях у доме Томаса Мора, Ратэрдамскі стварыў сатыру «Пахвала дурасці».
Як мяркуецца, перыяд з 1500 да 1504 гады малады адвакат правёў у лонданскім картэзіянскі манастыры. Аднак ён не захацеў канчаткова прысвяціць жыццё служэнню Богу і застаўся ў свеце. Тым не менш, з тых часоў Томас Мор не пакідаў звычак, атрыманых за час жыцця ў манастыры: ён рана ўставаў, шмат маліўся, не забываў ні аб адным пасце, займаўся самабічаваннем і насіў валасяніцу. Гэта спалучалася з імкненнем служыць і дапамагаць краіне.
палітыка
У пачатку 1500-ых гадоў Томас Мор выкладаў права паралельна з вядзеннем адвакацкай практыкі, а ў 1504 годзе ён стаў членам Парламента ад купецтва Лондана. Працуючы ў Парламенце, ён не раз дазваляў сабе адкрыта выказвацца супраць падатковага самавольства, які чыніў жыхарам Англіі кароль Генрых VII. З-за гэтага юрыст запаў у няласку ў вышэйшых эшалонах улады і быў вымушаны на некаторы час адмовіцца ад палітычнай кар'еры, вярнуўшыся выключна да адвакацкай рабоце.
![Юрыст Томас Мор Юрыст Томас Мор](/userfiles/126/17605_4.webp)
Адначасова з вядзеннем судзейскіх спраў, у гэты час Томас ўсё больш упэўнена спрабуе свае сілы ў літаратуры. Калі ў 1510 году новы кіраўнік Англіі - Генрых VIII - склікаў новы Парламент, літаратару і юрысту зноў знайшлося месца ў вышэйшым заканадаўчым органе краіны. У той жа час Мор атрымаў пасаду памочніка гарадскога шэрыфа Лондана, а праз пяць гадоў (у 1515 году) ён стаў членам дэлегацыі ангельскай амбасады, накіраванай ў Фляндрыю для вядзення перамоў.
Тады Томас і пачаў працаваць над сваёй «Утопіі»:
- Першую кнігу гэтага твора аўтар напісаў у Фландрыі і завяршыў неўзабаве пасля таго, як вярнуўся дадому.
- Другую кнігу, асноўны змест якой - апавяданне пра выдуманым востраве ў акіяне, які нібыта быў нядаўна адкрыты даследчыкамі - Мор, пераважна, напісаў раней, і па завяршэнні першай частцы творы толькі злёгку падправіў і сістэматызаваў матэрыял.
- Трэцяя кніга была выдадзена ў 1518 годзе і ўключала ў сябе, апроч напісанага раней матэрыялу, «эпіграмы» аўтара - шырокі збор яго паэтычных твораў, выкананых у жанры паэм, вершаў і непасрэдна эпіграм.
«Утопія» была разлічана на асвечаных манархаў і вучоных-гуманістаў. Яна аказала вялікі ўплыў на развіццё ідэалогіі утапістаў і згадвала аб ліквідацыі прыватнай уласнасці, роўнасці спажывання, абагульванні вытворчасці і г.д. Адначасова з напісаннем гэтага твора Томас Мор працаваў і над іншай кнігай - «Гісторыяй Рычарда III».
![«Утопія» Томаса Мора «Утопія» Томаса Мора](/userfiles/126/17605_5.webp)
Кароль Генрых VIII высока ацаніў «Утопію» адоранага адваката і ў 1517 году вырашыў прызначыць яго сваім асабістым дарадцам. Так знакаміты утапістаў ўступіў у Каралеўскі савет, атрымаў статус каралеўскага сакратара і магчымасць працаваць над дыпламатычнымі даручэннямі. У 1521 году ён пачаў засядаць у вышэйшым англійскай судовым установе - «Зорнай палаце».
У той жа час ён атрымаў рыцарскі тытул, зямельныя наданні і стаў памочнікам скарбніка. Нягледзячы на паспяховую палітычную кар'еру, ён заставаўся сціплым і сумленным чалавекам, пра імкненне якога да справядлівасці ведала ўся Англія. У 1529 годзе кароль Генрых VIII завітаў вернаму дарадцы вышэйшую дзяржаўную пасаду - пасада лорд-канцлера. Томас Мор стаў першым выхадцам з буржуазіі, якому ўдалося заняць гэтую пасаду.
творы
Найбольшую каштоўнасць сярод прац Томаса Мора мае твор «Ўтопія", у склад якога ўваходзяць дзве кнігі.
Першая частка працы ўяўляе сабой літаратурна-палітычны памфлет (твор мастацка-публіцыстычнага характару). У ім аўтар выказвае свае погляды на тое, наколькі недасканалая сацыяльная і палітычная сістэма. Мор крытыкуе смяротнае пакаранне, іранічна высмейвае распуста і дармаедства духавенства, жорстка выступае супраць агароджы супольных людзей, выказвае нязгоду з «крывавымі» законамі аб працоўных. У гэтай жа частцы Томас прапануе і праграму рэформаў, закліканых выправіць становішча рэчаў.
![Карта краіны з кнігі «Ўтопія» Томаса Мора Карта краіны з кнігі «Ўтопія» Томаса Мора](/userfiles/126/17605_6.webp)
У другой частцы прадстаўлена гуманістычнае вучэнне Мора. Асноўныя ідэі гэтага вучэння зводзяцца да наступнага: кіраўніком дзяржавы павінен быць «мудры манарх», прыватная ўласнасць і эксплуатацыя павінны быць замененыя абагульванні вытворчасцю, праца абавязковы для ўсіх і не павінен быць знясільваючым, грошы могуць быць выкарыстаны толькі для гандлю з іншымі краінамі (манаполія на якую належыць дзяржаўнаму кіраўніцтву), размеркаванне прадуктаў павінна ажыццяўляцца паводле патрэбаў. Філасофія Мора прадугледжвала поўную дэмакратыю і раўнапраўе, нягледзячы на наяўнасць караля.
![Ілюстрацыя да кнігі «Ўтопія» Томаса Мора Ілюстрацыя да кнігі «Ўтопія» Томаса Мора](/userfiles/126/17605_7.webp)
«Утопія» стала асновай для наступнага развіцця утапічных вучэнняў. У тым ліку, яна згуляла немалую ролю ў станаўленні гуманістычнай пазіцыі такога вядомага філосафа, як Тамаза Кампанелла. Другі значны творам Томаса Мора стала «Гісторыя Рычарда III», з нагоды праўдападобнасці якой да гэтага часу вядуцца дэбаты: адны даследчыкі лічаць кнігу гістарычным творам, іншыя - хутчэй мастацкім. Утапістаў таксама напісаў нямала перакладаў і вершаваных прац.
Асабістае жыццё
Яшчэ да таго, як эпоха Адраджэння папоўнілася знакамітым творам Томаса Мора і да таго, як ён пачаў займаць высокія пасады ў дзяржаве, гуманіст ажаніўся на сямнаццацігадовай Джэйн Кольт з Эсэкса. Гэта адбылося у 1505 годзе. Яна была ціхай і добрай дзяўчынай і неўзабаве нарадзіла мужу чатырох дзяцей: сына Джона і дачок Сесіль, Элізабэт і Маргарэт.
![Сям'я Томаса Мора Сям'я Томаса Мора](/userfiles/126/17605_8.webp)
У 1511 Джэйн памерла з-за ліхаманкі. Томас Мор, не жадаючы пакідаць дзяцей без маці, у хуткім часе ажаніўся на забяспечанай ўдаве Эліс Мідлтан, з якой шчасліва пражыў да самай смерці. У яе таксама быў дзіця ад першага шлюбу.
смерць
Для Томаса Мора цытаты з яго твораў былі не проста мастацкім выдумкай - ён глыбока верыў ва ўсе палажэнні свайго вучэння і заставаўся рэлігійным чалавекам. Таму, калі Генрых VIII захацеў скасаваць шлюб са сваёй жонкай, Мор настойваў, што зрабіць гэта можа толькі Папа Рымскі. У ролі апошняга на той момант выступаў Клімент VII, і ён быў супраць шлюбаразводнага працэсу.
![Пакаранне Томаса Мора Пакаранне Томаса Мора](/userfiles/126/17605_9.webp)
У выніку Генрых VIII разарваў сувязі з Рымам і стаў на шлях стварэння англіканскай царквы ў роднай краіне. У хуткім часе была каранавана Ганна Болейн, новая жонка караля. Усё гэта выклікала настолькі моцнае абурэнне ў Томаса Мора, што ён не толькі пакінуў пасаду лорда-канцлера, але і дапамог манашкі Элізабэт Бартан публічна асудзіць паводзіны караля.
Неўзабаве Парламент прыняў «Акт аб пасада ў спадчыну»: усе ангельскія рыцары павінны былі прынесці прысягу, прызнаючы дзяцей Генрыха VIII і Ганны Болейн законнымі і адмаўляючыся прызнаваць якую-небудзь ўладу над Англіяй за выключэннем улады прадстаўнікоў дынастыі Тюдоров. Томас Мор адмовіўся вымавіць прысягу і быў заключаны ў Таўэр. У 1535 годзе яго пакаралі смерцю за дзяржаўную здраду.
У 1935 годзе ён быў далучаны да ліку каталіцкіх святых.